Versterking taal- en/of rekenonderwijs
Voor het passender maken van het taal- en/of rekenonderwijs voor bepaalde (groepen) leerlingen kunnen verschillende aanleidingen zijn. Uit analyses van de toetsgegevens of de evaluatie van een groepsplan kan blijken dat de resultaten tegenvallen. Soms is een negatief oordeel van de inspectie aanleiding tot een verbeterplan. Het kan ook voorkomen dat teamleden, ouders of leerlingen aangeven dat verbeteringen wenselijk zijn en soms is zichtbaar dat leerlingen voor een bepaald lesstofonderdeel onvoldoende gemotiveerd zijn.

Stap 1  Verhelderen van het probleem

Geef een beschrijving van de huidige situatie, waarin wordt beschreven wat het probleem is en geef ook aan waarom en door wie dit als een probleem wordt beschouwd.

Stap 2  Specificeren van de doelgroep

Gaat het om versterking van een onderdeel van het taal- en of rekenonderwijs voor alle leerlingen van de school (dus van groep groep 1 t/m 8, zowel de sterke als de minder sterke leerlingen)?

Ja, ga dan door naar stap 3.

Nee, ga dan door naar de volgende vraag.

Gaat het om een specifieke doelgroep, zoals sterke rekenaars of zwakke spellers? Geef een globale omschrijving van de doelgroep:

Analyseer nu diepgaander hoe de leerlingen presteren:

  • Wat zijn de toetsresultaten in het LOVS?
  • Wat zijn de leerrendementen (vaardigheidsgroei)?
  • Hoe scoren de leerlingen op methodegebonden toetsen?
  • Zijn er gegevens bekend van diagnostische gesprekken met de leerlingen?
  • Zijn er observatiegegevens van deze leerlingen?


Is de verwachting dat de betreffende leerlingen de basisdoelen kunnen behalen (basisaanbod)? Hebben zij intensieve ondersteuning, zoals verlengde instructie of extra leertijd, nodig om de basisdoelen te behalen (intensief aanbod)? Kunnen deze leerlingen waarschijnlijk niet alle basisdoelen behalen (zeer intensief aanbod)? Kunnen deze leerlingen meer of verdiepte doelen behalen (plusaanbod)?

SLO heeft een handreiking Handelingsgericht en opbrengstgericht keuzes maken in het onderwijsaanbod ontwikkeld die de school kan gebruiken om na te gaan wanneer en voor welke leerlingen een bepaald aanbod passend is. Hierbij is ook is een checklist gemaakt waarmee de school kan nagaan of alle voorwaarden om handelingsgericht en opbrengstgericht keuzes te maken in het onderwijsaanbod zijn gerealiseerd. Lees meer>>

Stap 3  Specificeren van het betreffende taal- en/of rekenonderdeel

Welk onderdeel van het taal en/of rekenenonderwijs behoeft verbetering? Wanneer het een taalonderdeel betreft valt het binnen het domein mondelinge taalvaardigheid en woordenschat, lezen, schrijven of taalverzorging en begrippenlijst?

Hoe ziet het onderwijsaanbod voor het betreffende onderdeel er nu uit?

Stap 4  Doelen van de verbetering formuleren

Welke verbetering(en) van het onderwijs willen we nastreven? Waaruit moet deze blijken? Wanneer zijn we tevreden?  Wat wil de school terugzien in de resultaten van (sub)groepen leerlingen?

Stap 5  Communiceren binnen het team

Het is belangrijk tijdig en volledig met het team te communiceren over de gewenste verbetering. De schoolleiding heeft in dit stadium een belangrijke rol. 

De kwaliteitskaart Collectieve ambitie en persoonlijk meesterschap geeft uitleg en tips die leiden tot een collectieve ambitie binnen het team en persoonlijk leiderschap van de schoolleider tijdens een veranderingstraject. De kwaliteitskaart Opbrengstgericht leiding geven bevat stepping stones voor opbrengstgericht leiding geven. Schoolverbetering en groepsplanning gaan daarbij hand in hand. Opbrengstgericht leiderschap kenmerkt zich door een sterke gerichtheid op het verbeteren van de leerlingresultaten, van de instructie en van het leren van de leerlingen. Deze laatste kwaliteitskaart behandelt opbrengstgericht leiderschap als schakel voor betere resultaten, beschrijft de kenmerken en geeft de schoolleider een formulier om zichzelf te testen.

De volgende vragen kunnen centraal staan tijdens de communicatie binnen het team:

  • Waarom kiest de school voor versterking van dit onderdeel?
  • Hoe verhoudt deze verbetering zich tot de andere ambities van de school?
  • Wat betekent het voor de inzet van elk teamlid, de schoolleiding, de intern begeleider en eventuele andere betrokkenen?
  • Op welke manier wordt over deze aspecten binnen het team gecommuniceerd?

Stap 6   Stap voor stap verbeteren

 

Stap 6.1   Het ontwikkelen van een gezamenlijke visie

Het is belangrijk om schoolbreed afstemming te bereiken ten aanzien van de visie betreffende de doelgroep en het leerstofonderdeel. Het kan bijvoorbeeld gaan om afstemming binnen het team ten aanzien van de visie op compacten of de vrijblijvendheid van verrijkingsstof.

Voor welke aspecten van de visie ten aanzien van de betreffende doelgroep en het betreffende onderdeel is verdere afstemming binnen het team nodig? Op welke manier zal deze afstemming plaatsvinden?  

Stap 6.2    Doelen en inhouden

Welke doelen streeft de school voor dit onderdeel na? Kiezen we voor basisdoelen, verrijkingdoelen of aangepaste doelen? Welke inhouden kiezen we voor dit onderdeel en deze doelgroep? Wordt gebruik gemaakt van doelen uit de methode of van een methode-onafhankelijke leerlijn? Zie voor meer informatie betreffende doelen en inhouden bijvoorbeeld: basisaanbod taal algemeen: doelen en inhouden.

Stap 6.3   Leertijd

Welke aanpassingen zijn nodig wat betreft de leertijd betreffende dit onderdeel en deze doelgroep? Wat zijn aandachtspunten bij het realiseren van deze verbetering?
Zie voor meer informatie betreffende leertijd bijvoorbeeld: plusaanbod taal algemeen: leertijd.

Stap 6.4   Instructie en leeractiviteiten

Zijn de teamleden in staat om voor de doelgroep passende instructie en begeleiding
te realiseren? Waar liggen eventueel knelpunten? (schort het bijvoorbeeld aan tijd,
aan voldoende vakinhoudelijke en didactische kennis en vaardigheden, aan passende
methoden?)  Hoe kan dit worden opgelost?
Zie voor meer informatie betreffende instructie en leeractiviteiten bijvoorbeeld: intensief aanbod mondelinge taal: instructie en leeractiviteiten

Stap 6.5  Leermaterialen

Welke aanpassingen zijn nodig wat betreft de inzet van methoden en leermaterialen voor het betreffende onderdeel en de betreffende doelgroep? Wat zijn aandachtspunten bij het realiseren van deze verbetering?
Zie voor meer informatie betreffende leermaterialen bijvoorbeeld: plusaanbod schrijven: leermaterialen.

Stap 6.6  Volgen & toetsen

Welke aanpassingen zijn nodig wat betreft het volgen en toetsen van de ontwikkeling van de leerlingen? Wat zijn aandachtspunten bij het realiseren van deze verbetering?
Zie voor meer informatie betreffende volgen en toetsen bijvoorbeeld: basisaanbod rekenen: volgen en toetsen

Stap 7  communiceren met andere betrokken

Wanneer binnen het team afstemming is bereikt over de plannen ten aanzien van de verbetering in het leerstofaanbod, is het belangrijk ook andere betrokkenen over de plannen te informeren. Wanneer het om structurele wijzigingen in het leerstofaanbod gaat kunnen ouders kunnen via de medezeggenschapsraad formeel instemmen met de plannen of eventuele bezwaren kenbaar maken.

Welke betrokkenen worden over de verbeterplannen geïnformeerd en op welke manier vindt dit plaats?

Stap 8  vastleggen van afspraken

Het is belangrijk om afspraken goed vast te leggen. Dit schept duidelijkheid voor alle betrokkenen gedurende het proces van uitvoering. Daarnaast is het verstandig om tijdens het proces enigszins flexibel met afspraken om te gaan. Veranderende omstandigheden en voortschrijdend inzicht kunnen van invloed zijn op het proces.

Leg voordat het plan daadwerkelijk wordt uitgevoerd vast wie wat doet en wanneer. 

Stap 9  evalueren

Het is ook belangrijk vooraf vast te leggen op welke manier, wanneer en door wie wordt geëvalueerd.

  • Wie is verantwoordelijk voor het volgen van de voortgang van het proces?
  • Wat wil de school terugzien in de vaardigheid of het leerproces van de leerlingen binnen deze doelgroep?
  • Op welke manier en wanneer wordt dat gemeten?
  • Hoe wordt bewaakt dat afspraken binnen het team worden nagekomen? (klassenbezoeken, teambesprekingen?)