Instructie en leeractiviteiten

In het intensieve aanbod zal het aanvankelijk leesonderwijs worden getypeerd door een methodische aanpak waarin de lesstof systematisch, expliciet en gedoseerd wordt aangeboden, met voldoende gelegenheid voor instructieve leersituaties. Dit leidt tot betere leesprestaties en tot een positiever zelfbeeld van risicoleerlingen. In de protocollen voor leesproblemen en dyslexie staan veel suggesties voor het intensiveren van het leesonderwijs en het creëren van een rijke, stimulerende leeromgeving in de verschillende groepen van het basisonderwijs en speciaal (basis)onderwijs, met name ook voor leerlingen met verschillende soorten specifieke onderwijsbehoeften. Naast de tips die in het basisaanbod staan beschreven, gelden voor het intensieve aanbod de onderstaande aanvullende suggesties.

Technisch lezen

  • Er is in het intensieve aanbod vooral behoefte aan extra aandacht voor herhaling en automatisering van vaardigheden, hardop lezen en taakgerichte feedback (zie Kwaliteitskaart Kees Vernooy).
  • Besteed bij (aanvankelijk en voortgezet) technisch lezen aandacht aan leesstrategieën; analyseer welke strategie bij de leerling past.
  • Besteed bewust aandacht aan de lees- en spellingmotivatie omdat het voor deze leerlingen heel frustrerend kan zijn dat lezen en spellen zoveel moeite kost (zie 'Opbrengstgericht werken aan lezen en schrijven').
  • Deze leerlingen moeten goede voorbeelden om zich heen blijven zien. Het groeperen van zwakke lezers in een homogene niveaugroep is dan ook af te raden.

Begrijpend lezen

  • Een goede instructie bij begrijpend lezen wordt gekenmerkt door expliciet uitleg en voordoen, bijvoorbeeld door hardop denken van de leraar.
  • Hoewel het effect van leesstrategieën niet altijd kan worden aangetoond wordt in het algemeen toch geadviseerd om expliciet aandacht te besteden aan strategieën voor leesbegrip. Deze bestaan uit activiteiten voor, tijdens en na het lezen (zie onder andere kwaliteitskaart 'Effectiever en efficiënter werken aan begrijpend lezen').
  • Voortdurende aandacht voor uitbreiding van de woordenschat is belangrijk (zie 'Opbrengstgericht werken aan lezen en schrijven').

Anderstalige leerlingen
In allerlei schoolboeken, zeker in die van zaakvakmethodes, wordt veel kennis van het Nederlands verondersteld. In instructies, opdrachten, teksten en oefeningen staan vaak veel onbekende woorden, uitdrukkingen en grammaticale constructies. Daarnaast bevatten veel teksten sociale en culturele vooronderstellingen. Anderstalige leerlingen moeten deze vooronderstelde kennis van het Nederlands (en van Nederland) op de één of andere manier leren, bijvoorbeeld via pre-teaching of tijdens de les, voordat zij met de teksten en opdrachten aan de slag kunnen. Dit betekent dat de leraar voorafgaand aan de les de teksten en opdrachten moet screenen, om vast te stellen of de tekst problemen zal opleveren op het gebied van woordenschat en zinsbouw of op tekstniveau (denk aan verbanden tussen zinnen en alinea's). Ook het activeren van voorkennis (oproepen of aanbrengen, eventueel met visuele middelen) is voor anderstalige leerlingen nog belangrijker dan het al is voor alle leerlingen.

Eventueel kunnen hulpmiddelen ingezet worden tijdens het lezen, bijvoorbeeld een woordenlijstje met de betekenis van een aantal moeilijke woorden, een schema, een samenvatting vooraf e.d. Maak wel duidelijk onderscheid tussen woordenschatonderwijs (waarbij woorden worden aangeboden die daadwerkelijk geleerd en geëvalueerd of getoetst worden) en het uitleggen van woorden of constructies om een tekst te begrijpen. Zorg ervoor dat anderstalige leerlingen zo snel mogelijk en zoveel mogelijk kunnen beschikken over die informatie die (goede) moedertaalsprekers bijna gedachteloos inzetten. Leer hen gebruik te maken van alle informatie die hen potentieel ter beschikking staat.

Meer informatie

Protocollen leesproblemen en dyslexie.

Kwaliteitskaart 'Effectief leesonderwijs nader bekeken. Kees Vernooy'.

Aandacht voor lees- en spellingmotivatie en woordenschatuitbreiding: zie Teunissen, C., Elsaëcker, W. van & Druenen, M. van (2012) Opbrengstgericht werken aan lezen en schrijven  (boek + cd-rom),  Nijmegen: Expertisecentrum Nederlands.

Kwaliteitskaarten woordenschat.

Kwaliteitskaarten lezen.

Kwaliteitskaart 'Effectiever en efficiënter werken aan begrijpend lezen'.